کد خبر ۲۳۷۴۰۰
تاریخ انتشار: دوشنبه ۲۸ سَرَطان ۱۴۰۰ ۱۵:۴۲

امام باقر(ع) پایه‌گذار نهضت علمی و دانشگاه بزرگ اسلامی

پیشوای پنجم طی مدت امامت خود ضمن اینکه مواضع مشخص سیاسی در برابر خلفای عصر خود اتخاذ کرده بود، در شرایط سخت و نامساعد به نشر معارف الهی پرداخت و جنبش علمی گسترده را به وجود آورد و در حقیقت مقدمات دانشگاه بزرگ اسلامی را پی ریزی کرد که در زمان فرزندش امام صادق(ع) به اوج خود رسید.

در دنیای مدرن امروزی که علم و تکنالوژی، بشر را با فضا و کرات آسمانی آشنا کرده‌و اکنون ادامه زندگی را در مریخ و مهتاب جستجو می‌کند، قابل قدر است؛ اما با وجود این پیشرفت‌ها نمی‌توان از جنایات سرسام آور انسان که واقعاً مو را بر تن انسان راست می کند نیز چشم‌پوشی کرد.

سؤال این است که چرا پیشرفت های علمی و به‌وجود آمدن امکانات مدرن زندگی، باعث سعادت بشر نمی شود؟ بلکه برعکس هر روز دردها و آلام و مصیبت ها در جامعه انسانی بیشتر می شود؟

پاسخ به این سؤال بسیار واضح است، امروزه مهار علم و دانش از دست عقل بدر رفته و در اختیار نفس قرار گرفته است. به همین دلیل پیشرفت های لجام‌گسیخته و خارج از کنترل به جای آوردن رفاه و آسایش در اکثر موارد درد سرساز شده‌است.

خداوند قادر متعال، استعداد درخشان و قوه ابتکار و عمل در راه پیشرفت و ترقی را در وجود انسان نهادینه کرده است تا با اختراعات محیرالعقول، نوآوری ها و اکتشافات، نمونه ای از قدرت آفرینش‌گری خداوند در روی زمین باشد.

خداوند بشر را خلق کرد؛ اما دارای دو ظرفیت یا به عبارت دیگر دارای دو نیروی متضاد مادی و معنوی که در عرض هم قرار دارد. از این منظر، هماگونه که انسان در عرصه معنوی و جنبه های متافزیکی می تواند تا بی نهایت رشد و ترقی کند و حتی به فرموده بعضی از بزرگان به مرحله نیمه خدایی برسد، در ظرف مادی نیز می تواند به‌جایی برسد که حتی در عقل انسان هم خطور نمی کند.

چنانچه می بینیم که نوآوری‌های بشر امروزی، جهان را به دهکده کوچکی تبدیل کرده و عصر فضا و ارتباطات، سهولت های فوق العاده ای را در سایه عنایت خداوند در زندگی اجتماعی و فردی به وجود آورده است که انسان های اولیه حتی فکرش را هم نمی کردند؛ اما در عین حال نباید فراموش کرد که اکثر علوم و فنون متاسفانه امروز در مسیر طبیعی و اهداف اصلی و خداپسندانه حرکت نمی کند، به همین دلیل در بسیاری از موارد، تکنالوژی و دستاوردهای علمی بشر دست‌آویز شیطان و عامل تباهی جوامع انسانی شده است.

نوآوری های علمی بشر به همان اندازه که زندگی را متحول ساخت در بعد دیگر، میزان تخریب و جنایت و همچنین گراف ظلم و ستم را نیز بالا برد. امروز تکنالوژی وسیله کشتار انسان‌ها شده است و سلاح‌های مدرن کشتار جمعی روزانه جان هزاران انسان را می گیرد، دلیل‌اش همان لجام‌گسیختگی، گرایش‌های مادی و خواست‌های نفسانی است.

با ذکر این مقدمه نگاهی می اندازیم به زندگی علمی پربار پنجمین پیشوای شیعیان جهان، پایه‌گذار نهضت بزرگ علمی، حضرت امام محمد باقر(ع) که هدف اصلی امام از توسعه علمی چه بوده‌است تا بیشتر پرده از روی جنایت بشر امروزی که در سایه علم انجام می دهد برداشته شود.

امام محمد باقر(ع) که با پنج خلیفه اموی مانند ولید بن عبدالملک، سلیمان بن عبدالملک، عمر بن عبدالعزیز، یزید بن عبدالملک و هشام بن عبدالملک هم‌عصر بود، پیش از همه چیز، نهایت تلاش را در جهت جهل زدایی و علم پروری انجام داد؛ زیرا امام ظلم خلفای ستم‌پیشه و استیصال و سرخوردگی مردم در برابر بیدادگری ها را ناشی از جهل جماعت می‌دانست.

پیشوای پنجم طی مدت امامت خود ضمن اینکه مواضع مشخص سیاسی در برابر خلفای عصر خود اتخاذ کرده بود، در شرایط  سخت و نامساعد به نشر معارف الهی پرداخت و جنبش علمی گسترده را به وجود آورد و در حقیقت مقدمات دانشگاه بزرگ اسلامی را پی ریزی کرد که در زمان فرزندش امام صادق(ع) به اوج خود رسید.

آوازه علم و دانش اما بر کسی پوشیده نبود و چنان اقطار کشورهای اسلامی را پر کرده بود که لقب «باقرالعلوم» یعنی گشاینده دریچه های دانش و شکافنده مشکلات را به خود گرفت.

امام باقر(ع) شاگردانی مانند محمد بن مسلم، زراره بن اعین، ابوبصیر، برید بن معاویه بجلی، جابر بن یزید، حمران بن اعین و هشام بن سالم را تربیت کرد که هرکدام در علوم مختلف تخصص داشتند و تا امروز نام شان در پیشانی تاریخ می درخشد.

امام با اشاعه علم و فرهنگ ناب اسلامی تنها در صدد نجات انسان های زمان خود نبود؛ بلکه به زندگی بشر آینده نیز نظر داشت و می خواست علم و دانایی باید عامل نجات و به عنوان وسیله پیشرفت و ترقی و رفاه در خدمت انسان ها قرار داشته باشد.

به نظر می رسد که امام باقر(ع) عصر امروزی بشر که چگونه از پیشرفت‌ها برای پسرفت‌ها و علیه همدیگر استفاده می کند را کاملاً پیش بینی می کرد و نگران بود از اینکه یک‌وقت علم عامل بدبختی بشر نشود، لذا همواره تلاش می کرد تا بخش‌های مختلف علوم را با دین و قرآن پیوند بدهد که دستاوردهای علمی در آینده به انحراف کشانده نشده و وسیله تخریب جامعه نگردد.

امام باقر(ع) در سخنان خود اغلب به آیات قرآن مجید استناد نموده از کلام خدا شاهد می آورد و می فرمود: هر مطلبی گفتم، از من بپرسید که در کجای قرآن است، تا آیه مربوطه به آن موضوع را معرفی کنم. این هم بخشی از تلاش‌های امام برای جلوگیری از انحرافات علمی بود.

در نتیجه باید گفت: با تلاش های طاقت فرسا در عرصه های مختلف علمی و سیاسی توانست حد اقل حکومت های فاسد بنی امیه را به زوال نزدیک کند.

شخصیت و عظمت علمی امام، زهد و تقوا، نفوذ مردمی و فعالیت های زیرکانه سیاسی و همچنین  پیروزی ها و دستاوردهایش در مناظرات علمی، نجابت و نسبت خانوادگی بزرگ امام، حکومت های فاسد بنی امیه را یکی پس از دیگری به ویژه هشام بن عبدالملک را کاملاً تحت الشعاع قرار داده بود و موضع گیری‌های مناسب امام هر روز از قدرت دستگاه حاکمه می‌کاست و دولت مرکزی هر روز ضعیف‌تر می شد، لذا تصمیم گرفتند که به هر نحو ممکن امام را از سر راه بردارند و سرانجام دست به بزرگترین جنایت زدند و امام باقر(ع) را شهید کردند و جهان را از فیض وجود یکی از واسطه های رحمت خداوند، محروم ساختند.

نویسنده: سید هاشم علوی


برچسب‌ها

نظر شما

  • AvaAdvertisement

مطالب مرتبط

آخرین اخبار

  • AvaAdvertisement