کد خبر ۲۱۹۷۸۱
تاریخ انتشار: شنبه ۲۵ دَلو ۱۳۹۹ ۱۳:۰۵

نشست علمی پژوهشی "واکاوی حجیت خبر واحد" در قم برگزار شد

طی نشست علمی پژوهشی هفته‌وار با عنوان "واکاوی حجیت خبر واحد" که در قم برگزار شد، حجت‌الاسلام والمسلمین سید محمد کبیر علوی اظهار داشت: یکی از قوانین و درس‌نامه‌های علم تاریخ که متخصصان به آن تاکید می‌ورزند، این است که منابع و مطالب تاریخی در صورتی ارزشمند است که نویسنده کتاب و راوی خالی از حب و بغض باشد.

خبرگزاری صدای افغان (آوا) ـ قم: روز پنجشنبه (23 دلو) نشست هفته‌وار علمی پژوهشی جستجوی راه تعالی با عنوان "واکای حجیت خبر واحد" از سوی نمایندگی مرکز فعالیت‌های فرهنگی اجتماعی تبیان در قم و با همکاری انجمن علمی پژوهشی فقه و اصول مدرسه عالی حجتیه برگزار شد.

حجت‌الاسلام علوی اظهار داشت که واکاوی مبانی تمدن اسلامی از آن جهت ضروری می‌نماید که در اثر تغییر شرایط زمان و مکان، فرهنگ و تمدن اسلامی و در رقابت با تمدن‌های رقیب با چالش‌هایی مواجه شده است. بدیهی است که در صورت عدم روزآمد شدن سیستم، تمدن اسلامی در برابر تمدن‌های رقیب، عقب‌نشینی خواهد کرد. چیزی که ویژگی ذاتی تمدن است؛ یعنی تمدن اگر از پویایی بماند، در مقابل تمدن‌های پویا، سرعت خواهد گرفت.

به گفته‌ی علوی، با توجه به نکات پیش گفته که حاکی از ضرورت این بحث می‌باشد و با قطع نظر از میزان ارزشمندی اخبار و با مفروض دانستن اعتبار قول و رفتار پیشوایان، ضرورت نگاه و قرائت تمدنانه به منابع اصلی، احساس می‌شود. لذا محور این بحث تشکیک و تردید در اثبات‌پذیری ِاسناد اخبار واحد – با علم به صدور فی‌الجمله برخی این رویات – به معصومان است که بر آن، بناهای بی‌شماری بنیان گذاشته شده است که این بحث را به صورت مختصر در چند پاراگراف طرح می‌کنم.

وی ادامه داد: خبر از یک حیث به دو بخش تقسیم می‌شود؛ خبر متواتر و خبر واحد. خبر متواتر به خبری گفته می‌شود که تعدُد و تکثر اسناد در همه طبقات به اندازه‌ای زیاد باشد است که احتمال کذب در آن  به صفر می‌رسد، بر خلاف خبر واحد که احتمال کذب در آن وجود دارد. (توجه بفرمایید که فقهای ما در مقسَم خبر واحد، احتمال کذب را تضمین دیده‌اند).

به عقیده‌ی او، خبر واحد پدیده‌ای تاریخی است. باتوجه به این که خبر واحد به نوعی امر تاریخی است، یعنی گفت‌و‌گویی در گذشته اتفاق افتاده، گوینده‌ای بوده و مخاطب یا مخاطبانی وجود داشته است و بایستی آن پدیده را براساس قوانین علم تاریخ بررسی نمود. طبیعی است که علوم امروز با علوم قدیم تفاوت نموده - نه تنها شاهد دگرگونی تکنولوژی هستیم، بلکه علوم انسانی چون دانش تاریخ و جامعه شناسی نیز دگرگون شده است؛ لذا شایسته است مضافاً بر پای‌بندی به تاریخ و سنت کهن خویش، پدیده‌های تاریخی را با ترازوی علوم جدید نیز بسنجیم.

علوی ابراز داشت که یکی از قوانین و درس‌نامه‌های علم تاریخ که متخصصان به آن تاکید می‌ورزند، این است که منابع و مطالب تاریخی در صورتی ارزشمند است که نویسنده کتاب و راوی خالی از حب و بغض باشد. با توجه به این که زمانی از آن پدیده‌ها گذشته است و اینک آن پدیده زیر خروارها خاک پنهان شده است، بایستی تلاش شود تا به عینیت تاریخی دست یافت، نه آن که عامل موجِده یک پدیده تاریخی، حب و بغض‌هایی باشد که شکل دهنده‌ی یک حقیقت تاریخی است.

این کارشناس علوم دینی افزود که رفته رفته آن حقیقت تاریخی به عنوان "عینیت تاریخی" خودنمایی نموده باشد و ما نتوانیم به حقیقت دسترسی یابیم؛  لذا یکی از اشکالات اساسی بر اخبار آحاد، وجود برخی حب و بغض‌های مذهبی است که عینیت تاریخی روایات تاریخی را با ابهام مواجه می‌کند.

در ادامه این جلسه حجت‌الاسلام علوی تصریح کرد که اساساً راویان، در علم رجال فریقین براساس حب و بغض مذهبی طبقه‌بندی شده است نه براساس یک رتبه‌بندی علمی؛ مثلا اگر راوی یک فرد امامی اثنی عشری باشد، بر فرد حنفی مذهب، مقدم  پنداشته می‌شود؛ لذا حب و بغض مذهبی سبب شده که خبر واحد یک فرد عادی را بر سنت قطعی یک مذهب و یا رییس یک مذهب مقدم کنیم!  

با باور وی، با توجه به مقدمه پیش‌گفته، می‌دانیم که برخی از اخبار و تاریخ ما در تقابل مذهبی شکل گرفته و مشحون از حب و بغض‌های مذهبی است؛ لذا دسترسی به "عینیت" را بسی دشوار نموده است. مضافاً بر آن، علاوه بر اشکالات مشهور بر اعتبار خبر واحد که "اصل اولی عدم حجیت ظنون" است، اشکالات دیگری نیز بر اعتبار خبر واحد مطرح است که به برخی آن ها اشاره می‌شود.

بنای عقلاء

مهمترین دلیل اعتبار خبر واحد که سایر ادله نیز به نحوی به آن بر می‌گردد، بنای عقلاء است؛ یعنی سیره و سنت قطعی عاقلان عالم بر آن قرار گرفته است که بر خبر مورد اطمینان شنونده باشد، عمل می‌کنند و خبر راویان که اخبار را نقل می‌کنند- پس از بررسی اعتبار آن راویان، در علم رجال- معتبر و مورد پذیرش شمرده می‌شود؛ بنابراین خبر واحد حجت است و معتبر.

چگونگی مخبربه

اما اشکالی که به نظر می‌رسد و خوش‌بینی حجیت خبر واحد را تبدیل به تردید می‌کند این است که: بنای عقلا بر حجیت خبر واحد مطلق نیست، بلکه عمل عقلای عالم، معطوف به چگونگی مخبربه است؛ اگر مخبربه از امور کم ارزش باشد، عقلای عالم، بدون درنگ به خبر واحد ثقه، ترتیب اثر می‌دهند، اما اگر مخبربه از "امور مهمه" باشد، هرگز به خبر واحد ترتیب اثر نخواهند داد، بلکه آن خبر را به منزله یکی از قرایین مثبِته قرار خواهند داد و از سوی دیگر معلوم است که دستورات و تعلیمات دینی از امور مهمه و اساسی است که هرگز عقلای عالم به صرف خبر واحد ترتیب اثر نمی‌دهند.

تنافی اثبات پذیری خبرواحد با روش اثباتی قران

مضافاً بر آن روش اثبات‌پذیری یک پدیده در قرآن با روش خبر واحد متفاوت به نظر می‌رسد؛ روش قرآن مبتنی بر عقلانیت تمدنی است که همیشه و همه جا مورد قبول خواهد بود اما روش اثباتی خبرواحد، با روش عقلائی و تمدنی یکسان نیست.

انتزاعی بودن خبر واحد

مضافاً بر آن، حجیت خبر واحد یک اصل انتزاعی است. یعنی نه آیه داریم و نه روایت که گفته باشد ایها الناس خبرواحد عادل را بپذیرد. ما این اصل را از کنار هم قرار دادن چند آیه و روایت و مفهوم‌گیری و چیدن صغری و کبری استنباط کرده‌ایم.

هدف و روش

یکی از دغدغده‌های فقها و علما که پای‌بند به خبر واحد بوده‌اند، این است که اگر باب خبر واحد بسته شود، برخی از احکام شریعت تعطیل خواهد شد و راه دیگری برای رسیدن به احکام وجود ندارد؛ در نتیجه حجیت خبر واحد از باب اضطرار و دست‌نارسی به ادله علمی است! این دغدغه گرچه درست است، اما باید عرض کنم که هدف درست، توجیه کننده راه و روش غلط نمی‌باشد و فقها بایستی روش دیگری بیابند که آن روش نزدیک به زبان عمومی باشد و بتوان آن را در مقیاس تمدنی آموزش داد و استدلال کرد. روش استدلال به خبر واحد، یک زبان خاص و حتی راز آلود و قدسی سازی شده است که عقلای عالم آن را نخواهند پذیرفت و مصداق بد دفاع کردن از دین خواهد بود.

علوی در پایان سخنان خود اظهار داشت که در نهایت ارزش خبر واحد مثل ارزش کشف و شهود است، مثل رویا است که برای خود فرد ممکن است ارزشمند باشد و برای برخی از آن علم حاصل شود، اما نباید براساس آن فتوا و قانون صادر کند.

برچسب‌ها

نظر شما

  • AvaAdvertisement

مطالب مرتبط

آخرین اخبار

  • AvaAdvertisement